Zaktualizowane wytyczne ACVIM dotyczące leptospirozy u psów

Analiza uwzględnia nowe dane dotyczące taksonomii leptospir, epidemiologii, patofizjologii, diagnostyki, leczenia i profilaktyki. Poniżej przedstawiono kluczowe wnioski i zalecenia dostosowane do praktyki w Polsce.

Epidemiologia – wszystkie psy są narażone

Leptospiroza występuje na całym świecie, w tym w Polsce i Europie. Głównymi rezerwuarami są gryzonie (szczury, myszy), ale także inne zwierzęta dzikie i domowe. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z zanieczyszczoną wodą, glebą lub moczem nosicieli.

Kluczowe zmiany w rozumieniu epidemiologii:

• Choroba dotyczy psów niezależnie od rasy, wieku, stylu życia czy pory roku.
• Coraz częściej obserwowana jest u małych ras miejskich, szczeniąt już od 11. tygodnia życia oraz psów starszych.
• W Europie (w tym w Polsce) dominują serogrupy: Icterohaemorrhagiae, Grippotyphosa, Australis (Bratislava) i Pomona. Serowar Canicola występuje rzadziej dzięki szczepieniom.

Ciekawostka:

Koty mogą być bezobjawowymi nosicielami – w niektórych badaniach nawet do 20% wydala leptospiry z moczem, choć rzadko chorują klinicznie.

W Polsce leptospiroza jest prawdopodobnie niedodiagnozowana. Migracja gryzoni do miast oraz obecność kałuż w parkach zwiększają ryzyko nawet dla psów spacerujących w środowisku miejskim.

Patofizjologia i objawy kliniczne

Leptospiry szybko rozprzestrzeniają się hematogennie, powodując wielonarządowe uszkodzenia. Najczęstsze powikłania to:

• ostre uszkodzenie nerek (AKI),
• cholestaza wątrobowa,
• zespół krwotoczny płucny (LPHS – leptospiral pulmonary hemorrhage syndrome).

Typowe objawy:

Faza początkowa:

• gorączka,
• apatia,
• anoreksja,
• wymioty,
• polidypsja/poliuria.

Faza późniejsza:

• żółtaczka,
• azotemia,
• trombocytopenia,
• krwotoki (np. z płuc lub przewodu pokarmowego).

LPHS:

• duszność,
• krwioplucie,
• zmiany radiologiczne w płucach – nawet bez objawów oddechowych.

Zmiany laboratoryjne:

• neutrofilia,
• trombocytopenia,
• wzrost kreatyniny i bilirubiny,
• ALP > ALT,
• czasem wzrost CK lub troponiny.

Zalecenie: wykonuj RTG klatki piersiowej u każdego psa z podejrzeniem leptospirozy, nawet bez objawów oddechowych.

Diagnostyka – kombinacja testów jest kluczowa

Nie istnieje jeden idealny test diagnostyczny – zalecane jest łączenie serologii i metod NAAT (np. PCR).

Złoty standard:

• badanie MAT (microscopic agglutination test) w fazie ostrej i rekonwalescencyjnej,
• ≥4-krotny wzrost miana potwierdza zakażenie.

Testy szybkie (point-of-care):

• SNAP Lepto (IDEXX),
• WITNESS Lepto (Zoetis).

Są przydatne, ale ich czułość i swoistość zależą od regionu. Wynik ujemny nie wyklucza choroby.

PCR (NAAT):

• najlepszy materiał: krew i mocz przed wdrożeniem antybiotyku,
• dodatni PCR na krwi + objawy kliniczne = diagnoza potwierdzona.

Definicja przypadku (adaptowana z CDC):

• Prawdopodobny: objawy kliniczne + testy wspierające (np. MAT ≥1:800 lub IgM dodatnie).
• Potwierdzony: serokonwersja, 4-krotny wzrost miana MAT lub dodatni PCR na krwi.

W Polsce dostępność MAT z szerokim panelem serowarów jest ograniczona – warto korzystać z laboratoriów referencyjnych.

Leczenie – szybkie działanie ratuje życie

Antybiotykoterapia:

• Podejrzenie leptospirozy = natychmiastowe leczenie (konsensus 12/12).
• Doksycyklina 5 mg/kg co 12 h doustnie przez 2 tygodnie – lek pierwszego wyboru.
• Przy wymiotach: ampicylina lub penicylina G i.v., następnie przejście na doksycyklinę.

Leczenie wspomagające:

• płynoterapia i.v. – ostrożnie, aby uniknąć przeciążenia (szczególnie przy LPHS),
• dializa (EKST) w ciężkim AKI – wczesne skierowanie poprawia rokowanie,
• monitorowanie: biochemia co 24 h, morfologia co 48 h, RTG płuc.

Rokowanie zależy m.in. od hiperbilirubinemii, hipokoagulacji i LPHS. Wczesna dializa może zapewniać >80% przeżywalności w ciężkich przypadkach.

Profilaktyka – szczepienia dla wszystkich psów

Szczepionki:

Aktualne bacteriny indukują odporność serogrupową. W Polsce dostępne są szczepionki 4-walentne (np. Nobivac L4), chroniące przed:

• Icterohaemorrhagiae,
• Canicola,
• Grippotyphosa,
• Bratislava (Australis).

Schemat:

• 2 dawki w odstępie 4 tygodni od 12. tygodnia życia,
• następnie coroczne szczepienia przypominające.

Zalecenie: szczepić wszystkie psy, niezależnie od stylu życia (konsensus 12/12). Leptospiroza jest zoonozą.
Po wyzdrowieniu zaleca się jak najszybsze szczepienie – odporność po infekcji nie jest trwała.

Aspekty zoonotyczne

Ryzyko transmisji z chorego psa na człowieka jest niskie, ale istnieje – głównie poprzez kontakt z moczem.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa:

• stosuj rękawice i środki dezynfekujące,
• unikaj aerozolizacji moczu,
• edukuj właścicieli o ryzyku i kieruj do lekarza w razie ekspozycji.

Wytyczne ACVIM 2023 podkreślają, że przy stosowaniu standardowych środków ostrożności ryzyko zoonotyczne jest niewielkie.

Zalecenia praktyczne:

• Każdy pies z AKI powinien być traktowany jako potencjalnie zakażony leptospirozą do czasu wykluczenia lub przez 48 godzin od rozpoczęcia antybiotykoterapii.
• Stosuj standardowe środki higieny (NASPHV): rękawice, fartuch wodoodporny, osłona twarzy przy ryzyku aerozolizacji.
• Dezynfekcja: leptospiry są wrażliwe na typowe środki dezynfekujące (np. wybielacz 1:10).
• Izolacja w oddziale zakaźnym zwykle nie jest konieczna – ryzyko transmisji pies–pies jest niskie.
• Edukuj personel mający kontakt z pacjentem (radiologia, laboratorium, hospitalizacja).